Pilee to rośliny skromne i nieduże, nie pysznią się na honorowym miejscu w salonie. Jednak wiele osób docenia urok ich drobnych liści, zdobnych we wzorki.

Pilee (Pilea) należą do rodziny pokrzywowatych (Urticaceae), są więc krewniaczkami pokrzyw. Jednak nie obawiajmy się - ich liście nie parzą. Botanicy znają około 600 gatunków pilei - są wśród nich rośliny jednoroczne i wieloletnie zielne, rzadziej krzewinki. Rosną w subtropikalnych i tropikalnych rejonach obu Ameryk, Afryki i Azji, w wilgotnych lasach, w miejscach widnych, lecz nie oświetlonych ostrym światłem słonecznym. Tworzą tam rozległe kobierce, zazwyczaj wysokości kilku lub kilkudziesięciu centymetrów. Liście pilei są delikatne, gładkie albo pomarszczone, często owłosione, pokryte barwnymi lub srebrzystymi wzorkami; wyrastają z pędów parami bądź w okółkach. kwiaty natomiast - bardzo drobne, trochę podobne do kwiatów pokrzywy - tylko u nielicznych gatunków dodają roślinom urody. Męskie mają 5 płatków, żeńskie natomiast tylko 3; jeden z nich jest znacznie większy od pozostałych i nieco przypomina kapturek. Stąd pochodzi nazwa łacińska tego rodzaju - Pilea, gdyż po łacinie słowo pileus oznacza czapkę, kaptur. Z kolei niemiecka nazwa pilei - Kanonierblume (strzelający kwiat) wzięła się stąd, że ich kwiaty rozwijają się gwałtownie, wyrzucając obłoczki kwiatowego pyłku. W mieszkaniach uprawia się zaledwie kilka gatunków tych roślin.

Pilea w domu

Pilee o pokroju wzniesionym sadzi się w doniczkach po kilka - tworzą wówczas zwarte kępy. Gatunki płożące się lub o łukowato wygiętych pędach często umieszcza się w wiszących doniczkach. Wszystkie pilee doskonale się czują w oknach kwiatowych i małych domowych szklarenkach. Często sadzi się je w kompozycjach z innymi roślinami ozdobnymi.
Uprawa pilei jest łatwa, pod warunkiem że spełnimy ich podstawowe wymagania.
Miejsce. Pilee należy ustawiać w miejscach jasnych, gdzie dociera dużo rozproszonego światła. Wtedy ich pędy są grube, liście większe i lepiej wybarwione. Natomiast gdy słońce piecze zbyt mocno, rysunek na liściach staje się mniej wyraźny, a całe blaszki liściowe żółkną.
W miejscach zbyt ciemnych pędy pilei się wyciągają, są wiotkie i rośliny tracą na urodzie. Temperatura. Wymagania cieplne pilei są różne, w zależności od gatunku. Ogólnie jednak można powiedzieć, że rośliny te najlepiej się czują w temperaturze 20-25°C latem i 16-20°C zimą; gdy jest chłodniej, gorzej się rozwijają, a ich liście czernieją i opadają. Najniższa temperatura, którą znoszą pilee: Cadiera i drobnolistna wynosi 10°C, a peruwiańska i grubolistna - około 13°C.
Powietrze. Najlepsze dla pilei są miejsca przewiewne, ale rośliny nie powinny być narażone na silne przeciągi.
Wszystkie pilee lubią dużą wilgotność powietrza. Jeżeli powietrze jest suche, na liściach i pędach mogą się pojawiać skorkowacenia. Lepiej nie zraszać liści rozgrzanych przez słońce, żeby nie uległy poparzeniu.
Woda. Pilee podlewamy umiarkowanie. W żadnym wypadku nie wolno ich zalać, gdyż wtedy gniją. Jeśli je z kolei przesuszymy - więdną i zrzucają liście. Zimą podlewanie nieco ograniczamy, zwłaszcza gdy w pomieszczeniu jest chłodno.
Nawożenie. Pilee, chociaż niewielkie, należą do roślin żarłocznych. Aby dobrze rosły i miały ładnie wybarwione liście, należy je nawozić co 2-3 tygodnie, od marca do połowy października, mieszankami nawozów przeznaczonych do roślin o ozdobnych liściach.
Przesadzanie. Rośliny te przesadza się co roku lub co dwa lata wiosną. Podłoże powinno być żyzne i przepuszczalne. Najlepsza jest mieszanka ziemi kompostowej, liściowej i piasku (w proporcji 2:2:1), o pH 5,5-6,5. Można ją zastąpić uniwersalną ziemią do roślin doniczkowych, kupioną w kwiaciarni.
Przycinanie. Pilee łatwo się wyciągają, a starsze egzemplarze tracą od dołu liście. Aby były gęste i miały ładny pokrój, należy je często przycinać. Najlepiej pod koniec zimy skrócić ich pędy do wysokości około 10 cm, a później w miarę potrzeby uszczykiwać wierzchołki. Dzięki temu rośliny mocno się rozkrzewią.

Pilee czasem chorują

Dolne liście są pokryte brązowymi plamami - szara pleśń (choroba grzybowa). Usuwamy chore liście, a w razie silniejszego porażenia opryskujemy rośliny preparatem Rowral 50 WP w stężeniu 0,1%.

"Kłaczki waty" na liściach i łodygach - wełnowce. Usuwamy je tamponem waty nasączonym 50-procentowym alkoholem z kroplą ludwika. Następnie przemywamy liście ciepłą wodą.

Sami rozmnażamy

Pilee to rośliny, które trzeba co pewien czas odmładzać. Wszystkie opisane powyżej gatunki, z wyjątkiem pilei drobnolistnej, łatwo rozmnaża się przez sadzonki wierzchołkowe, długości 4-5 cm. Najlepiej ściąć je wiosną i umieścić w piasku zmieszanym pół na pół z torfem lub w wodzie. Podłoże, w którym ukorzeniamy rośliny, powinno być ciepłe (około 20°C) i stale wilgotne. Sadzonki osłaniamy folią, żeby zwiększyć wilgotność powietrza.
Ukorzeniają się po 2-3 tygodniach. Wówczas przesadzamy rośliny po kilka do niedużych doniczek i przycinamy ich wierzchołki. Gatunki, które wytwarzają podziemne rozłogi, np. pileę peruwiańską oraz peperomiowatą, można także rozmnażać przez podział starszych egzemplarzy.

Pilea peruwiańska(P.spruceana)

W literaturze bywa też określana jako pilea błyszcząca (P. involucrata). Pochodzi z Peru i Brazylii i jest jedną z najładniejszych pilei. Dorasta tylko do 10-15 cm. Jej liście (długości do 8 cm i szerokości 2,5-3 cm) są pokryte włoskami. Dzięki podziemnym rozłogom bardzo szybko się rozrasta. Uprawia się kilka odmian tego gatunku.

Pilea grubolistna(P.crassifolia)

Występuje na Jamajce; dorasta do wysokości 50 cm i dobrze się krzewi. Liście, długości do 13 cm i szerokości do 4 cm, są pokryte wypukłościami przypominającymi pęcherzyki, co sprawia, że wydają się dość grube (stąd nazwa). Bardzo drobne różowe kwiaty ( zdjęcie powyżej) i pojawiają się prawie przez cały rok. W mieszkaniu roślina ta musi być często przycinana i odmładzana, a przy niedostatku światła szybko traci ładne wybarwienie.

Pilea peperomiowata(P.peperomioides)

Ten chiński gatunek jest często mylony z peperomią. Pewne cechy upodabniają go do sukulentów, co oznacza, że znosi dłuższe okresy suszy. Dorasta do wysokości 20-25 cm. Ma grube, sztywne i owłosione pędy, których nie powinno się przycinać, bo wtedy łatwo gniją. Liście są gładkie, błyszczące, mięsiste, o średnicy 4-9 cm. Tuż przy ogonkach liściowych blaszka ma charakterystyczną jasną plamkę. Ta pilea rzadko kwitnie w mieszkaniu. Jej kwiaty są drobne, białozielone.

Pilea Cadiera(P.cadierei)

Jej łacińska nazwa w różnych źródłach podawana jest błędnie jako: P. cadieri, P. cadierii, bądź też P. cardieri. Gatunek ten pochodzi z Półwyspu Indochińskiego i należy do najczęściej uprawianych. W warunkach naturalnych jest krzewinką dorastającą do wysokości 40 cm. Liście są nieowłosione, długości 8-12 cm i szerokości do 5 cm, z wierzchu wzorzyste, od spodu jasnozielone. Gatunek ten w mieszkaniu kwitnie rzadko, a kwiaty ma niepozorne, białozielone.

Pilea drobnolistna(P.microphylla)

W literaturze i w handlu często określana jest jako Pilea muscosa. Rośnie dziko w Ameryce Południowej, Środkowej i na Florydzie. Osiąga 30-50cm wysokości. Ma mocno rozgałęzione, mięsiste, nieco przezroczyste pędy i jasnozielone malutkie liście (długości zaledwie 2-5mm). Drobne kwiaty, ukryte w katach liści, wytwarzają dużo pyłku. W mieszkaniach łatwo kwitnie i wytwarza nasiona, które wyrzuca niczym z procy na odległość metra. Czasami trafiają one do stojących nieopodal doniczek i kiełkują.

Wiesław GAWRYŚ
Zdjęcia: Paweł Słomczyński
KWIETNIK nr 4/1999