Pióropusze zielonych, liści, wyrastające z grubego brązowego pnia, to w ostatnich latach często spotykana dekoracja wnętrz o nowoczesnym wystroju.

Juka (Yucca) to po polsku krępla, jednak prawie wszyscy używają spolszczonej nazwy łacińskiej. Ta oryginalna roślina należy do rodziny agawowatych (Agavaceae). Botanicy opisali około 40 gatunków juk; w warunkach naturalnych występują one głównie w Ameryce Środkowej i w południowej części USA. Kilka z nich, np. jukę włóknistą (Yucca filamentosa) i Y. gloriosa, uprawia się na skalę przemysłową na włókno służące do wyrobu grubych tkanin, lin i papieru.
Juki - w zależności od gatunku to byliny o liściach ułożonych w przyziemne rozety lub drzewka o prostych albo rozgałęzionych pniach nawet kilkumetrowej wysokości, z rozetami liści na końcach pędów. Blaszki liściowe juk są zazwyczaj sztywne, grube, pokryte warstwą wosku, a ich dzwonkowate kwiaty, zebrane w wysokie kwiatostany, mają barwę białą bądź kremową.

Jaka to juka?

W Polsce w ogrodach uprawia się jukę włóknistą (Yucca filamentosa) - bylinę nie wytwarzającą pnia, której liście wyrastają tuż przy ziemi. Roślina ta nie nadaje się do sadzenia w doniczkach, ale - ponieważ jest mrozoodporna - można ją z powodzeniem uprawiać w gruncie. Inne dwa gatunki - jukę gwatemalską (Y. elephantipes) i jukę aloesową (Y. aloifolia) - uprawia się tylko w pomieszczeniach, gdzie szybko mogą osiągnąć duże rozmiary (w warunkach naturalnych dorastają do 8-9 metrów wysokości). Ich liście, długości od 30 cm do 1 m i szerokości od 3 do 8 cm, mają ostre brzegi oraz spiczaste końce (zwłaszcza juka aloesowa) i są zebrane w rozety na końcach pędów. W mieszkaniu rośliny te kwitną bardzo rzadko. Żeby określić, do którego z dwóch gatunków zalicza się nasza juka, trzeba dokładnie obejrzeć jej pień. U juki gwatemalskiej jest on gładki (liście po zaschnięciu opadają), natomiast u juki aloesowej pokryty resztkami zaschniętych liści (liście same nie opadają i trzeba je wycinać).

Dużo światła, sporo wody

Juki najlepiej się rozwijają w miejscach silnie nasłonecznionych. Przy niedoborze światła ich liście stają się jasnozielone i wiotkie, a pędy się wyciągają. Rośliny długo przebywające w zbyt ciemnych pomieszczeniach z czasem giną. Juki uprawiane w doniczkach wymagają dość wilgotnego podłoża. Latem podlewamy je 3-4 razy w tygodniu (rano lub wieczorem), zimą znacznie rzadziej, co 7-10 dni. Trzeba uważać, aby na podstawce nie pozostawała woda.
Zimą juki najlepiej rosną w temperaturze około 15°C, ale tolerują również jej spadek do kilku stopni powyżej zera. W pomieszczeniach zbyt ciepłych i niedostatecznie oświetlonych powinny stać jak najbliżej okna, pod którym nie ma kaloryfera. Od wiosny do jesieni temperatura nie ma tak wielkiego wpływu na rozwój tych roślin, ważna jest natomiast duża wilgotność powietrza (trzeba ją zwiększyć zraszając liście letnią wodą). Na ten okres (po kilkudniowym hartowaniu) można je wystawić do ogrodu lub na balkon.

Odkład powietrzny

Łatwe do rozmnożenia Zbyt wysokie juki możemy skrócić, robiąc na pędzie (na dowolnej wysokości) odkład powietrzny. Juki uprawiane w mieszkaniu najlepiej rozmnażać przez ukorzenianie całych rozet bądź sadzonek pędowych długości od 5 do 15 cm (na sadzonki nadają się tylko zielone, nie zdrewniałe części pędu). Odcinamy je ostrym nożem lub sekatorem, przy czym miejsca cięcia muszą być gładkie i prostopadłe do pędu, aby ich powierzchnia była jak najmniejsza.
Wszystkie rany dezynfekujemy węglem drzewnym albo preparatami grzybobójczymi, a sadzonki pędowe zabezpieczamy ponadto przed utratą wody, pokrywając górną powierzchnię cięcia maścią ogrodniczą. Usuwamy liście wyrastające w pobliżu dolnego końca sadzonki, odkładamy ją na kilka godzin, żeby rany przeschły, a następnie umieszczamy w wilgotnym piasku lub perlicie (aby korzenie szybciej wyrosły, możemy użyć ukorzeniacza).
Pojemnik okrywamy folią, by zapewnić sadzonkom wysoką wilgotność powietrza. Jeśli temperatura podczas ukorzeniania będzie wynosić powyżej 20°C, korzenie wyrosną w ciągu 3-5 tygodni. Codziennie odkrywamy pojemnik, początkowo na kilka minut, a później na kilka godzin. Ukorzenione rośliny przesadzamy do doniczek.

Roślina w nowej doniczce

Juki kupowane w kwiaciarni zwykle rosną w substracie torfowym, który w mieszkaniu bardzo szybko wysycha i wkrótce wyczerpują się zawarte w nim substancje pokarmowe. Ponadto rośliny często są sprzedawane w zbyt małych pojemnikach i łatwo się przewracają. Zwykle więc po przyniesieniu juki do domu trzeba ją przesadzić do większej doniczki, wypełnionej mieszaniną ziemi kompostowej, torfu i gruboziarnistego piasku (pH 6,7-7,5), starając się nie uszkodzić przy tym kruchych korzeni. Młode rośliny przesadzamy co roku wiosną, starszym, rosnącym w dużych donicach, wymieniamy tylko wierzchnią warstwę ziemi.

Nie za dużo nawozu

Juki nawozimy tylko latem (co dwa tygodnie), stosując połowę dawki podanej przez producenta. Najlepiej używać wieloskładnikowych nawozów płynnych do roślin doniczkowych lub nawozów wolno działających (np. Osmocote, Plantacote). Nie zaleca się nawożenia dolistnego ani nabłyszczania liści.

Kiedy zaczną się problemy

Nierzadko się zdarza, że liście juki żółkną i więdną; może to być sygnał, że korzenie zgniły i nie dostarczają już roślinie wody. Dzieje się tak przeważnie w wyniku nadmiernego podlewania. Często spotykanymi chorobami grzybowymi juk są antraknoza i plamistość liści. Objawiają się one występowaniem brązowych plam na ich górnej powierzchni. Po zauważeniu pierwszych objawów opryskujemy liście preparatem grzybobójczym. Może to być np.: Benlate (w stężeniu 0,1%), Rowral 50 WP (0,1%) Rowral 25 EC (0,2%) lub Dithane (0,2%). Zabieg powtarzamy kilkakrotnie w tygodniowych odstępach. Najgroźniejsza dla juk jest zgnilizna twardzikowa. Pień chorego egzemplarza staje się miękki, liście żółkną i więdną, a w końcu cała roślina zamiera. Choroby tej nie da się niestety zwalczyć, jedyne, co możemy zrobić, to ukorzenić nie zaatakowane rozety lub zdrowe fragmenty pnia. Pozostałe części rośliny należy zniszczyć, a ziemię wyrzucić.
Szkodnikami najczęściej występującymi na jukach są tarczniki, które żerują ukryte pod wypukłymi tarczkami na liściach i nie zdrewniałych pędach. Ich zwalczanie jest trudne i nie zawsze skuteczne. W mieszkaniach możemy zastosować tylko preparaty stosunkowo mało toksyczne: Actellic 50 EC (w stężeniu 0,1%) lub Anthio (0,2%). Opryskiwanie powtarzamy po dwóch tygodniach. Czasami na liściach mogą się też pojawić wciornastki. Na górnej stronie liści widać wówczas drobne białe cętki, na dolnej zaś niewielkie (około 1,5 mm), brązowe osobniki dorosłe i nieco jaśniejsze larwy. Wciornastki niszczymy, opryskując juki kilkakrotnie preparatem Orthene (stężenie 0,15%) lub Marshal 25 EC (0,15%). Do roztworu dodajemy trochę płynu, który zwiększa przyczepność cieczy do liści. Może to być np. parę kropel płynu do mycia naczyń.

• Kupując jukę, dokładnie ją obejrzyjmy. Pień powinien być twardy na całej długości, bez ran i uszkodzeń, liście zdrowe i bez szkodników.
• Przy wybieraniu rośliny warto wziąć pod uwagę to, że pień już nie urośnie, wydłużą się jedynie pędy z rozetami liści.
• Jeżeli juka rośnie w małej doniczce i substracie torfowym, sadzimy ją do większego pojemnika, wypełnionego odpowiednim podłożem.
• Kiedy dolne liście juki zaschną, odrywamy je lub wycinamy tuż przy pędzie. Suche liście można wykorzystać do zimowych bukietów.

Tekst: Wiesław Gawryś
Artykuł pochodzi ze strony:
http://www.ogrodnik.pl

powrót