Fot: Biuro Kwiatowe Holandia
Delikatne gałązki asparagusów są od lat niezastąpionym składnikiem bukietów i wiązanek, dodającym kompozycjom lekkości i wdzięku. Asparagusy w doniczkach mogą też dekorować mieszkanie.
Szparagi (Asparagus) to byliny, podkrzewy lub krzewy występujące w strefie klimatu podzwrotnikowego, rzadziej umiarkowanego. Botanicy opisali około 300 gatunków szparagów. Budowa tych roślin świadczy o ich przystosowaniu się do suchego klimatu. Na korzeniach asparagusów powstały bulwiaste twory, służące do magazynowania wody, a ich liście zmieniły się w łuski (nieraz z cierniami); "listki" nie są prawdziwymi liśćmi, lecz wytworami pędu, zwanymi przez botaników gałęziakami. Są przeważnie igiełkowate, rzadziej płaskie i szerokie, osadzone - zależnie od gatunku - pojedynczo lub pęczkami w kątach łusek. kwiaty
wszystkich szparagów są niepozorne:
drobne, białe, o delikatnym zapachu; pojawiają się przeważnie latem. Po ich przekwitnięciu zawiązują się owoce - kolorowe jagody.
W naszym klimacie rośnie dziko, a także jest uprawiany jako warzywo, szparag lekarski (Asparagus officinalis). Roślinę tę znali już starożytni Egipcjanie. Dzisiaj plantacje szparaga lekarskiego można spotkać na całym świecie; największe znajdują się w Kalifornii (USA), Hiszpanii i Polsce.
Kilkanaście gatunków szparagów to rośliny ozdobne, które przyjęło się nazywać asparagusami. W szklarniach ogrodnicy uprawiają głównie asparagusy: gęstokwiatowy, pierzasty i modrzewiowy - ich pędów używa się do ozdabiania bukietów. W mieszkaniach uprawia się także inne gatunki asparagusów. Najlepiej rosną w doniczkach wiszących lub ustawionych wysoko na kwietnikach czy półkach, skąd ich pędy mogą swobodnie zwisać do podłogi.
W domu
Światło. Asparagusy powinny rosnąć w miejscu jasnym, ale nie nasłonecznionym. Latem należy je cieniować w godzinach południowych, gdyż inaczej stają się jasnozielone, jakby wypłowiałe, a ich pędy drewnieją i bardzo łatwo się łamią. Jedynie asparagus gęstokwiatowy znosi pełne słońce; na lato można go nawet wynosić do ogrodu lub na balkon.
Temperatura. W okresie wegetacji, wiosną i latem, asparagusom najbardziej odpowiada temperatura 20-25°C. Zimą dobrze jest przetrzymywać rośliny w pomieszczeniu jak najjaśniejszym i dość chłodnym (15°C). Tylko asparagus gęstokwiatowy i jego odmiany znoszą w tym czasie zarówno temperaturę pokojową (ok. 20°C), jak i stosunkowo niską (8-10°C).
Woda. Latem rośliny należy podlewać 2-3 razy w tygodniu i to dość obficie, tak aby ziemia była stale wilgotna. Jeśli zdarzy się, że podłoże zbytnio przeschnie, trzeba wstawić doniczkę do wiadra z wodą i trzymać w nim tak długo, aż na powierzchni przestaną się ukazywać pęcherzyki powietrza. Zimą rośliny powinny być rzadziej podlewane, zwłaszcza jeśli stoją w chłodnym pomieszczeniu. Nie wolno jednak dopuścić do przesuszenia korzeni.
Asparagusy lubią zraszanie, także zimą (jeśli stoją w temperaturze pokojowej).
Fot: Biuro Kwiatowe Holandia
Podłoże. Ziemia do uprawy asparagusów powinna być próchniczno-gliniasta. Ogrodnicy stosują mieszankę ziemi gnojowej lub inspektowej, torfu, kory i ziemi liściowej (w proporcji objętościowej 2:1:1:1), z dodatkiem nawozu wieloskładnikowego, np. Azofoski (2-2,5 g na litr ziemi). Odczyn podłoża powinien być obojętny (pH 6,4-7,2).
Asparagusy, ze względu na duże wymagania pokarmowe, trzeba co roku przesadzać do nowej ziemi, wzbogaconej w nawozy. Doniczki nie mogą być zbyt obszerne: trzeba je zmieniać na większe dopiero wtedy, gdy korzenie przerosną całe podłoże.
Nawożenie. Wszystkie asparagusy wymagają zasilania w okresie wegetacji, szczególnie od maja do października. Należy je dokarmiać co 7-10 dni nawozami płynnymi, np. roztworem Azofoski (2-3 g nawozu na litr wody) lub innymi wieloskładnikowymi nawozami do kwiatów doniczkowych. Można też użyć przefermentowanej gnojowicy z dodatkiem saletry wapniowej (2 g na litr); stosuje się ją co 7 dni po 100 ml na doniczkę.
Przy niedoborze azotu w podłożu asparagusy słabo rosną, wydają mało pędów, a ich młode gałązki żółkną. Brak potasu objawia się osłabieniem wzrostu pędów oraz ich stopniowym zasychaniem. Aby zlikwidować te objawy, wystarczy kilkakrotnie (w odstępach tygodniowych) zasilić rośliny pełnoskładnikową mieszanką nawozów mineralnych.
Rozmnażanie
Asparagusy rozmnaża się głównie z nasion, czasem też dzieli się starsze rozrośnięte egzemplarze. Nasiona wyjęte z miąższu owoców wysie- wa się jak najszybciej po zbiorze; zwykle od października do lutego. Przed siewem warto je moczyć w ciepłej wodzie (30-40°C) przez 48 godzin; wtedy rośliny wzejdą szybko i równomiernie. Najlepszym podłożem do wysiewu nasion jest mieszanka torfu, ziemi liściowej i piasku w proporcji 3:1:1.
Choroby i szkodniki
Czasem się zdarza, że "listki" roślin żółkną i opadają. Może to być objawem zbyt intensywnego nasłonecznienia, za niskiej temperatury lub przesuszenia bryły korzeniowej. Jeśli po przestawieniu w odpowiednie miejsce i obfitym podlaniu niepokojące objawy się utrzymują, a podstawy pędów i korzenie brązowieją, oznacza to, że roślina została porażona przez chorobę grzybową o nazwie fuzarioza. Wówczas asparagus trzeba niestety wyrzucić. Zdrowe egzemplarze można zabezpieczyć przed fuzariozą podlewając je kilkakrotnie roztworem preparatu Benlate (0,1%).
Na asparagusach mogą się pojawić także szkodniki. Obecność miseczników i tarczników łatwo zauważyć - na pędach wyraźnie widać brązowe tarczki. Trudno je zniszczyć domowymi sposobami, gdyż pędy i "listki" asparagusów są bardzo delikatne. Mocno porażone pędy najlepiej uciąć tuż przy ziemi; pozostałe należy opryskać środkiem owadobójczym (np. stosując Actellic 50 EC, Orthene 75 SP).
Jeśli pędy pokrywa delikatna pajęczynka, z pewnością mamy do czynienia z przędziorkami. Pajęczaki te nie lubią wilgotnego powietrza, możemy więc ograniczyć ich liczebność często zraszając roślinę. Aby całkowicie zlikwidować szkodniki, musimy użyć preparatu przędziorkobójczego (np. Neoron 500 EC lub Torque 50 WP).
"Listki" asparagusów są czasem poskręcane i widać na nich srebrzystobrązowe cętki. Świadczy to o pojawieniu się wciornastków. Owady te zwalcza się środkami chemicznymi (Danitol 10 EC, Fastac 10 EC, Ripcord 10 EC lub Talstar 10 EC).
Jeśli roślina zostanie zaatakowana przez mszyce - drobne bladozielone owady żerujące w koloniach - również trzeba ją opryskać preparatem owadobójczym (Ambusz 25 EC, Aphisol-Bio, Decis 2,5 EC, Sherpa10 EC).
Opryskiwanie środkami chemicznymi trzeba przeprowadzać na zewnątrz mieszkania, na balkonie lub w piwnicy. Jeśli nie możemy wynieść rośliny, to lepiej zamiast opryskiwania zastosować pałeczki nawozowe ze środkiem owadobójczym. Wciska się je w ziemię, gdzie preparat się rozpuszcza i jest pobierany przez korzenie, a następnie przenika do pędów. Wówczas żerujące na nich szkodniki ulegają zatruciu.
Przegląd gatunków
Asparagus baldaszkowaty (A. umbellatus) odm. Myriocladus, zwany modrzewiowym, w warunkach naturalnych jest podkrzewem. Rośnie na Madagaskarze i Wyspach Kanaryjskich. Jego potężne rozgałęzione pędy, osiągające niekiedy długość 2 m, przypominają gałązki modrzewia. Po ścięciu długo zachowują świeżość; mają zastosowanie w bukieciarstwie.
Asparagus gęstokwiatowy (A. densiflorus) odm. Meyera został stosunkowo niedawno wprowadzony do uprawy. Jest niewysoki - osiąga najwyżej 60 cm, ale szeroko się rozrasta. Jego pędy przypominają lisie ogony.
Asparagus sierpowaty (A. falcatus) dziko rośnie w tropikalnych rejonach Azji i Afryki; w naturze jest krzewiastym pnączem o łodygach osiągających długość 15 m, pokrytych bardzo ostrymi cierniami. W domu potrzebuje dużo światła i przestrzeni.
Asparagus pierzasty (A. setaceus odm. Plumosus, znany częściej pod nazwą A. plumosus) dziko rośnie w Afryce Południowej. W naturze jest byliną lub podkrzewem o wspinających się pędach kilkumetrowej długości, z wieloma bocznymi gałązkami. Jego igiełkowate, bardzo delikatne "listki" rosną w pęczkach. Roślinę tę uprawia się w szklarniach lub mieszkaniach; niestety źle znosi suche powietrze. Bywa błędnie nazywana "paprotką".
Asparagus gęstokwiatowy (A. densiflorus) odm. Sprengera w warunkach naturalnych jest podkrzewem. Został odkryty w 1842 r. i szybko rozpowszechnił się w Europie jako roślina doniczkowa. Obecnie jest najczęściej uprawianym gatunkiem zarówno w mieszkaniach, jak i w szklarniach (na tzw. zieleń ciętą). Jego ciemnozielone łukowato wygięte pędy dorastają do 1,5 m długości. Ten okaz spędził całe lato w ogrodzie, gdzie bujnie się rozrósł.
Szparag lekarski może być u nas uprawiany w ogrodzie, gdyż jego karpa zimą nie przemarza. Roślina ta dostarcza nie tylko zieleni do bukietów; jej młode pędy to smaczne i delikatne warzywo.
Tekst: Henryk Chmiel
powrót
|
